Posts Tagged ‘Ysbyty Gogledd Cymru’

Mynegai cleifion Ysbyty Gogledd Cymru

Ionawr 30, 2015

Rydym yn falch iawn o gyhoeddi fod gennym bellach mynegai cleifion ar-lein ar gyfer Ysbyty Gogledd Cymru yn Ninbych (1848-1914) sy’n golygu, am y tro cyntaf, gall ymchwilwyr chwilio’r casgliad yn ôl enw’r claf.

Ysbytu Gogledd Cymru

HD/1/422 – Argraff pensaer o Ysbytu Gogledd Cymru, 1847

Mae’r mynegai wedi ei creu gan ddefnyddio’r gorchmynion derbyn cleifion sydd wedi goroesi ar gyfer cleifion tlodion. Rydym yn gobeithio cael mynegai tebyg ar gael ar gyfer cleifion preifat yn fuan.

Nod y prosiect hwn oedd creu mynegai cleifion yn nhrefn yr wyddor ar gyfer Ysbyty Gogledd Cymru (Seilam Dinbych) i alluogi ymchwilwyr i chwilio am gleifion ar-lein. Mae gorchmynion derbyn wedi eu bwndelu mewn trefn gronolegol ac nid ydym erioed wedi gallu chwilio’r casgliad yn ôl enw o’r blaen. Mae’r gronfa ddata hon yn awr yn ein galluogi i chwilio cofnodion sydd wedi goroesi ar gyfer cleifion a dderbyniwyd rhwng 1848 a 1914 yn ôl enw a chanfod yn hawdd os oedd claf wedi’i dderbyn i’r ysbyty droeon.

Mae’r mynegai cleifion ar gyfer Ysbyty Gogledd Cymru wedi ei cwblhau, diolch i waith gwirfoddolwyr ymroddedig sydd wedi rhestru’r gorchmynion derbyn cleifion rhwng 1848 a 1914. Mae’r prosiect hwn wedi cymryd dwy flynedd i’w gwblhau (2013-2014) ac mae wedi cynnwys dros 15 o wirfoddolwyr yn edrych ar dros 8,000 o gofnodion i greu cronfa ddata o wybodaeth sylfaenol sy’n cynnwys enw’r claf, dyddiad derbyn, oedran wrth gael eu derbyn, dyddiad rhyddhau neu farwolaeth, galwedigaeth ac undeb (h.y. yr undeb a oedd yn talu am eu triniaeth) neu gyfeiriad yn achos cleifion preifat. Mae’r gorchymyn derbyn yn cynnwys llawer mwy o wybodaeth am y claf nad oedd o fewn cwmpas y prosiect hwn yn cynnwys y sylwadau a wnaed gan ymarferydd meddygol ac yn aml arsylwadau gan aelod o’r teulu.

Oherwydd rheolau’r GIG, mae cofnodion ysbyty ar gau i’r cyhoedd eu harchwilio am 100 mlynedd. Rydym yn bwriadu ychwanegu at y gronfa ddata yn flynyddol wrth i gofnodion ddod ar gael.

Hepgoriadau a bylchau yn y cofnodion

Rydym yn ymwybodol bod rhai gorchmynion derbyn ar goll cyn i’r prosiect ddechrau a gallaf gadarnhau bod 228 o 8,373 o gofnodion ar goll o’r gyfres hyd at fis Rhagfyr 1914 (2.72%). Nid yw’n glir pam na chafodd y cofnodion hyn eu trosglwyddo i’r archifau; gall rhai yn syml, fod wedi eu colli neu efallai fod y gwaith papur wedi ei drosglwyddo gyda’r claf i seilamau eraill ar draws y wlad.

Efallai nad yw rhywfaint o wybodaeth ar gael yn y daenlen am nifer o resymau-

• Efallai nad yw’r gorchymyn derbyn gwreiddiol yn cynnwys y wybodaeth am nad oedd yn hysbys ar yr adeg y cafodd ei gwblhau. Er enghraifft, efallai nad oedd y claf ei hun yn gwybod ei union oedran, neu efallai fod sillafiad enw anarferol wedi bod yn aneglur.

• Efallai fod y gorchymyn derbyn gwreiddiol yn annarllenadwy. Er enghraifft, mewn rhai achosion, mae’n anodd gwahaniaethu rhwng rhif 3 a 5.

Er bod gofal wedi ei gymryd i osgoi unrhyw gamgymeriadau, mae’n anochel y bydd rhai camgymeriadau o bosibl fel gwallau teipio neu drawsgrifio. Byddem yn argymell yn gryf eich bod yn edrych ar y cofnod gwreiddiol naill ai drwy ofyn am gopi neu ymweld â’n hystafell chwilio i gadarnhau bod yr holl fanylion yn gywir.

Gellir chwilio’r mynegai a gwybod mwy yma

Sir Ddinbych yn ystod Y Rhyfel Mawr

Awst 6, 2014

Yma yn Sir Ddinbych, fel llawer o swyddfeydd cofnodion lleol eraill, ychydig iawn o gofnodion milwrol sydd gennym. Ond, mae gennym nifer o gofnodion sy’n datgelu bywydau’r rhai a adawyd ar ôl. Ysgrifennwyd y darn hwn ar gyfer Daily Post Gogledd Cymru ym mis Mai 2014 gan ddefnyddio ein casgliadau-

Poster propaganda- DD/G/1210

Poster propaganda- DD/G/1210

Rhagwelwyd y byddai’r Rhyfel Byd Cyntaf yn rhyfel byr a rhagwelwyd y byddai wedi gorffen erbyn Nadolig 1914. Mewn gwirionedd, bu i’r rhyfel bara pedair blynedd, gan gael effaith enfawr ar bobl Prydain – y rheiny oedd yn gwasanaethu a’r rhai oedd gartref. Mewn rhyfeloedd blaenorol, roedd sifiliaid i raddau helaeth heb eu cyffwrdd gan ryfel, ond yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf cawsant eu heffeithio fwy nag y gallai unrhyw un fod wedi’i ragweld.

Roedd Sir Ddinbych yn 1914 yn sylweddol fwy nag y mae heddiw. Cyn ffurfio Clwyd yn 1974, roedd Sir Ddinbych yn cynnwys yr hyn a elwir bellach yn Wrecsam a chyfran fawr o Gonwy. Gyda llawer o ddynion Sir Ddinbych i ffwrdd yn y rhyfel, roedd y boblogaeth yn cael trafferth ymdopi â bywyd bob dydd. Gadawyd teuluoedd heb gefnogaeth eu gwyr a’u meibion ​​ac mae papurau pwyllgor pensiwn rhyfel Sir Ddinbych yn aml yn datgelu straeon trasig o fywydau’r rhai oedd ar ôl.

Ceisiodd merched a theuluoedd gael cymorth ariannol gan ‘Gronfa Dibynyddion y Milwyr’ i dalu costau byw gan gynnwys taliadau rhent, dillad, bwyd a chostau gofal iechyd. Mae Papurau Pwyllgor Pensiwn Rhyfel yn darparu tystiolaeth o wragedd mewn ôl-ddyledion gyda thaliadau rhent ac mewn rhai achosion, dyledion eu gwŷr. Wrth apelio am ostyngiad yn y cyfraddau, dywedodd J. Porter o Fae Colwyn a oedd yn gwasanaethu ar y pwyllgor “mae’n ymddangos yn eithaf amhosibl i’r merched hyn ddarparu ar gyfer eu teuluoedd a thalu’r gofyniad trethi”. Roedd achosion o famau yn marw tra roedd eu gwŷr dramor, ac felly yn gadael plant i aelodau o’r teulu ofalu amdanynt, neu roedd rhaid iddynt fynd i’r tloty lleol. Wedi i wŷr a thadau ddychwelyd yn dilyn anaf parhaodd nifer o deuluoedd i’w chael yn anodd oherwydd na allai’r dynion ddychwelyd i’r gwaith.

Aeth rhai merched i’r gwaith am y tro cyntaf er mwyn ymdopi’n ariannol ac anogwyd eraill i gymryd lletywyr i helpu i dalu eu costau. Cyn dechrau’r rhyfel, roedd yn rhaid i ferched adael eu gwaith ar ôl priodi a’u rôl naturiol oedd yn y cartref. Amcangyfrifir bod o leiaf un miliwn o ferched wedi ymuno â gweithlu Prydain rhwng 1914 a 1918 ac wedi cael cyfle i weithio mewn meysydd fel trafnidiaeth, amaethyddiaeth, bancio a’r gwasanaeth sifil. Dim ots a oedd hyn oherwydd anghenraid i ddarparu ar gyfer eu teuluoedd neu’n gyfle i gael mwy o annibyniaeth, roedd yn newid enfawr i fywydau cartref Prydain.

Nid goblygiadau ariannol oedd unig effaith y gwahanu ar y rhai oedd gartref. Roedd rhaid i deuluoedd milwyr hefyd ymdrin â’r cythrwfl emosiynol o gael eu gwahanu oddi wrth eu hanwyliaid. Mae pobl yn tueddu i fod yn gyfarwydd â’r anhwylder pryder sef anhwylder straen ôl-drawmatig neu “shell shock” a arweiniodd at nifer yn dychwelyd o’r rheng flaen yn arddangos symptomau o salwch meddwl. Ond, prin y mae’r modd yr effeithiodd y rhyfel ar gyflwr meddyliol y rhai oedd gartref yn cael ei ystyried. Yn ôl adroddiadau blynyddol Ysbyty Gogledd Cymru (Ysbyty Dinbych), erbyn 1916 roedd tri deg o bobl wedi cael eu derbyn i’r ysbyty ers ddechrau’r rhyfel oherwydd y rhyfel, a’r rheiny heb wasanaethu yn uniongyrchol.

Roedd merched yn cael eu targedu gan bropaganda i annog eu cariadon, gwŷr a meibion ​​i ymrestru ac mae cofnodion o wragedd a mamau yn cael eu derbyn i Ysbyty Dinbych oherwydd galar a phoeni am deulu coll neu farw. Roedd rhai o’r achosion tybiedig o wallgofrwydd a nodwyd mewn cofnodion cleifion newydd yn yr ysbyty yn cynnwys “colli brawd yn y rhyfel” a “phoeni am fab sy’n gwasanaethu”. Gallwn weld o’r cofnodion hyn bod y pryder a’r straen a ddioddefwyd gan y rhai gartref yn ganlyniad arall o ryfel sydd, efallai, heb gael sylw yn y gorffennol. Roedd cyfanswm y nifer o achosion sy’n cydnabod rhyfel fel achos gwallgofrwydd wedi codi i 148 erbyn 1919, gan gynnwys cleifion milwrol a sifil.

Roedd ysbytai fel Ysbyty Gogledd Cymru hefyd yn delio â cholli nifer o staff gwrywaidd wrth iddynt adael ar gyfer gwasanaeth yn y rhyfel. Yn adroddiad blynyddol yr ysbyty yn 1914-1915, nodwyd bod 19 o staff gwrywaidd (dros 20%) yn gwasanaethu yn y lluoedd arfog a bod hyn yn dylanwadu ar drefniadau gweinyddol ac ariannol y sefydliad. O ganlyniad, galwyd ar nifer o staff oedd wedi ymddeol i wneud gwaith dros dro. Cododd hyn i 33 aelod o staff erbyn 1915/16.

Adroddiad Blynyddol, Ysbyty Gogledd Cymru- HD/1/8

Adroddiad Blynyddol, Ysbyty Gogledd Cymru- HD/1/8

Mae archifau yn hynod bwysig ar gyfer ymchwil i’r Rhyfel Byd Cyntaf a heb y cofnodion sydd wedi goroesi, byddai ein gwybodaeth am yr hyn a ddigwyddodd yn ystod y cyfnod 1914-1918 yn gyfyngedig iawn. Mae pob un o’r archifau a ddefnyddiwyd yn yr erthygl hon ar gael i’w gweld, am ddim, yn Archifdy Sir Ddinbych yn Rhuthun. Mae archifau yn llawn o eitemau diddorol y gallwch chi eu darllen, eu cyffwrdd neu eu harchwilio. Ac nid yw’r rhan fwyaf ar gael ar Google.

Os hoffech gael rhagor o wybodaeth am ein casgliadau, chwiliwch yn ein mynegai o dan y pwnc “rhyfel”.

Os oes gennych ddiddordeb mewn edrych ar gofnodion ar gyfer y rhai a fu’n gwasanaethu yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf neu’r Ail Ryfel Byd, mae gwefan yr Archifau Cenedlaethol yn lle da i ddechrau.

 

 

 

Darlith Gyhoeddus – Ysbyty Gogledd Cymru, Dinbych

Medi 19, 2013

Dydd Iau 17 Hydref 2013, 6pm-7.30pm

Mae Staff Archifdy Sir Ddinbych yn cynnal noson o sgyrsiau ar hanes Ysbyty Gogledd Cymru, Dinbych. Mae’r prif gasgliad o gofnodion yr ysbyty ar gael a chadw yn y swyddfa gofnodion yng Ngharchar Rhuthun. Mae’r casgliad yma ymhlith y casgliadau gorau yn y wlad o gofnodion gwallgofdai o’r bedwaredd ganrif a’r pymtheg a’r ugeinfed ganrif. Maen nhw’n adlewyrchu’r newidiadau a’r datblygiadau o ran triniaethau ac agweddau tuag at salwch meddwl.

Bydd Dr Pamela Michael, Darlithydd Astudiaethau Iechyd a Pholisi Cymdeithasol ym Mhrifysgol Bangor, yn siarad am hanes yr ysbyty gan ganolbwyntio ar rôl merched – yn staff ac yn gleifion. Ei meysydd diddordeb ydi hanes merched Cymru, hanes polisi cymdeithasol ac iechyd a salwch meddwl yng Nghymru. Yn 2003 cyhoeddodd astudiaeth ar ofal a thriniaeth pobl â salwch meddyliol yng ngogledd Cymru – Care and Treatment of the Mentally Ill in North Wales, 1800-2000 (Gwasg Prifysgol Cymru, Caerdydd, 2003).

Bydd Clwyd Wynne, a fu’n gweithio yn yr ysbyty am ddeng mlynedd ar hugain, yn sgwrsio am ei fywyd fel aelod o staff ac am waith Cymdeithas Hanes Ysbyty Gogledd Cymru o ran rhoi atgofion cyn-aelodau o staff a chleifion yr ysbyty ar gof a chadw.

Bydd Jane Brunning, yr Uwch Archifydd, yn rhoi trosolwg o’r cofnodion sydd yn yr archifdy – bydd rhai ohonyn nhw wedi eu harddangos ar y noson.

Archifau Sir Ddinbych, 46 Stryd Clwyd, Rhuthun, Sir Ddinbych, LL15 1HP

Hyn a hyn o lefydd sydd ar gael, felly ffoniwch neu e-bostiwch rŵan i archebu’ch lle. (01824 708250 neu archifau@sirddinbych.gov.uk)