Posts Tagged ‘Llantysilio’

Casgliad Neuadd Llantysilio

Ionawr 10, 2013

Mae Archifau Sir Ddinbych yn gartref i nifer o gasgliadau preifat, a mae Casgliad Neuadd Llantysilio yn un ohonynt. Mae ein arddanghosfa fewnol bresenol yn uchelbwyntio’r casgliad yma, sydd yn cynnwys cofnodion yn ymwneud â Henry Roberston (1816-1888) y peirianydd rheilffyrdd nodedig, a’i fab, Sir Henry Beyer Robertson (1862-1948).  Maent yn cynnwys cofnodion sydd yn ymwneud â eu hystadau yn Sir Ddinbych a Meirionydd, ac eu buddianau busnes eang yn amrywio o byllau glo, y diwydiannau hearn a dur a rheilffyrdd, i bysgodfeydd eog a gwarchod helwriaeth.

Daeth yr Albanwr, Henry Robertson (1816-1888), i Ogledd Cymru y tro cyntaf i asesu’r potensial ar gyfer datblygu mwynau yn ardal Brymbo ar ran banc Albanaidd.  Yn dilyn ei asesiad fe gynigiodd y banc roi benthyg y cyfalaf iddo i gymryd rhan mewn datblygu’r mwyngloddiau ei hun.

Fe ymunodd sawl Albanwr ifanc arall ag o a ffurfio’r ‘Brymbo Mineral Railway Company’, a brynodd stad Neuadd Brymbo, yn cynnwys gwaith haearn Brymbo.

DD/LH/239 - Prosbectws y 'Brymbo Company', tua 1900

DD/LH/239 – Prosbectws y ‘Brymbo Company’, tua 1900

Yn 1846 fe ail-enwyd y cwmni’n ‘Brymbo Company’, ac fe ymrestrwyd W. H. ac C. E. Darby i ofalu am y pyllau a’r gwaith haearn fel y gallai Henry Robertson roi ei sylw i’r rheilffyrdd pan oedd yn gweithio ar gwblhau rheilffordd fwynau Gogledd Cymru.

Cymerodd ran mewn nifer o brosiectau rheilffyrdd ledled Gogledd a Chanolbarth Cymru a hefyd yn Nghanolbarth Lloegr.  Tynnodd gynlluniau ar gyfer y draphont ar draws yr Afon Dyfrdwy yn Ngefn, fel rhan o’i waith yn gysylltiedig gyda’r linell drwodd o Gaer i’r Amwythig.  Roedd hwn yn ymarfer hynod o anodd mewn peirianeg, ac roedd yn ffodus i sicrhau Thomas Brassey fel y contractwr. Agorwyd y linell ar 14eg Hydref, 1848.

Erbyn 1880 roedd wedi troi ei sylw at y posibilrwydd o gynhyrchu dur ym Mrymbo ac fe ddechreuodd y ffwrnais doddi dur 10 tunnell gynhyrchu yn 1885.

Rhwng 1862 ac 1885 fe’i hetholwyd dair gwaith yn A.S. Rhyddfrydol dros yr Amwythig.  Ar ei etholiad i’r senedd fe brynodd dŷ yn Llundain a phreswylfa wledig o’r enw Crogen, tŷ ar y Ddyfrdwy rhwng y Bala a Chorwen.  Yn 1869 fe ddaeth plasty a stad y Palé yng Nghorwen i’w feddiant.  Fe ailadeiladodd y plasty a bu’n byw yno o 1871. Fe’i hetholwyd yn A.S. dros Feirionnydd yn 1885 ond fe ymddiswyddodd ac ymddiswyddo o’r blaid Ryddfrydol pan gyflwynodd Gladstone y Mesur Ymreolaeth.

Fe’i holynwyd gan ei unig fab, Syr Henry Beyer Robertson (1862-1948), a enwyd ar ôl ffrind i’w dad, Charles Frederick Beyer (1813-1876). Ef oedd tad bedydd Syr Henry ac ar ei farwolaeth fe adawodd Neuadd Llandysilio, a brynodd yn 1867, i’w fab bedydd.

Fe dreuliodd Syr Henry beth amser yn cynorthwyo ei dad yn ei wahanol faterion busnes.  Roedd yn gyfrifol am lawer o ddatblygiadau newydd yng ngwaith dur Brymbo yn cynnwys gosod cyfarpar newydd.  Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf fe sicrhaodd y cynhyrchiad uchaf o haearn a dur ar gyfer arfau rhyfel  ac fe drowyd Palé yn ysbyty milwrol.   Roedd yn gyfarwyddwr sawl cwmni, yn cynnwys y ‘Great Western Railway Company’, ac yn aelod o Fwrdd Pysgodfeydd Afon Dyfrdwy.  Yn 1890 cafodd ei urddo’n farchog.  Ei etifedd oedd ei fab, Duncan Robertson, Neuadd Llandysilio.

Mae rhagor o wybodaeth yn ymwneud a Palé Hall ar gael ar wefan Archifau Cymru

http://www.archiveswales.org.uk/anw/get_collection.php?coll_id=825&inst_id=1&term=Pale%20Estate%20%28Wales%29

Mae gwybodaeth ar ein daliadau ar gael ar http://www.denbighshire.gov.uk/cy-gb/dnap-6zqktq?opendocument&lang=cy-gb

Dau Gant a Hanner o Filltiroedd trwy Gogledd Cymru: Diwrnod 1, Rhan 4

Ebrill 14, 2011
Mae’r criw yn cyrraedd Llangollen oddeutu 3 y prynhawn.  Maen nhw’n mwynhau prynhawn braf o physgota, gan ddisgirfio Llangollen fell “lle prydferth iawn”.  Wrth bysgota, maen nhw’n mwynhau golygfeydd o Barbers Hill a gweddillion Crow Castle, cyn  ymddeol i’r Grapes Hotel.
Bont Llangollen

DD/DM/1113- Cerdyn post o'r dyddiadur gwreiddiol 'Dau Gant a Hanner o Filltiroedd trwy Gogledd Cymru'

We arrived at Llangollen at 5 past 3. We call on an old friend Mrs Pevice to look for “diggings” but find she is “full”. The old lady was very sorry she could not accommodate us and kindly recommended us to the Grapes Hotel. So after leaving fishing tackle etc in her charge we proceeded there and found every comfort and accommodation. We accepted an invitation to tea with Mrs Pevice, after tea I passed Tregwern Lodge, the residence of our old friends Miss Ovey and Mrs Scott and then spent a few hours at the Water side fishing. The result was one trout and friend Ellis was champion fisherman of the day. From the riverside we had splendid views of Barbers Hill and the ruins of Crow Castle. This old ruin stands on a mountain called Dinas Bran over eleven hundred feet above the sea level. In the 12th Century it was the residence of Gruffyd ap Madog a son of the founder of Valle Crucis Abbey at which place his parents are buried. The ruins of the castle are merely low rough walls, masses of stone are strewn about, there is a moat on one side and a well of water on the top. The building at one time was large and strong, amongst the ruins a small cottage has been erected, where you can obtain light refreshment. The Castle has passed into the hands of various families in succession and finally came into the hands of the Biddulphs of Chirk Castle. The date of its destruction is unknown, but is supposed to be previous to the 16th Century.

The chief places of interest at Llangollen are the old bridge, from here we get a pretty view of Crow Castle and Plas Newydd, the residence of the maids of Llangollen, One whose house is full of most valuable wood and ivory carving, Valle Crucis Abbey- founded in the year 1200, Llantysilio Church. The Eglwyseg Rocks and Barbers Hill, the Horse shoe Falls and Chain Bridge etc etc etc So much for Llangollen a very pretty place, the banks of the river are fringed with trees and the water flows over sloping sides of rock beneath the old bridge of four arches built in 1346 by Bishop Trevor.

After another hasty visit to Mrs Pevice, the weather having been beautifully fine all day, we make tracks for the Grapes Hotel. Strange to say at this late hour we found there was a “Jhon Johnes”/ John Jones in Wales.

“Dear ah me” I enquired from a boy if he could tell me where John Jones lived.

He said “which John Jones do you want, there are so many”.

I said “John Jones- the tailor”.

He said, pointing with his finger, “over there Sir”.

I was happy I had found John Jones at last, so off to bed like good people at 10.30 to prepare for day No.2.