Posts Tagged ‘Archifau Sir Ddinbych’

Gŵyl Gerdded Corwen

Awst 24, 2018

Bydd Gŵyl Gerdded Corwen yn dychwelyd dros benwythnos cyntaf mis Medi. Mae’r digwyddiad poblogaidd hwn yn rhoi cyfle i gerddwyr grwydro pen deheuol Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol Bryniau Clwyd a Dyffryn Dyfrdwy. Mae teithiau cerdded wedi’u trefnu o amgylch y dref, ar hyd yr Afon Dyfrdwy ac i fyny i bwyntiau uchaf y Berwyn. Bydd cyfle hefyd i wella eich sgiliau canfod ffordd, a bydd darlith ar ‘Sgiliau Cwmpas a Map a Chanfod Ffordd Sylfaenol’ ar y nos Sadwrn.

Mae Sir Ddinbych yn lwcus iawn i fod â llawer o ardaloedd perffaith i gerdded. Yn ogystal â Bryniau Clwyd a Dyffryn Dyfrdwy, mae Coedwig Clocaenog a Mynydd Hiraethog hefyd yn Sir Ddinbych. I’r rheiny sy’n mwynhau mynd i rannau mwy gwyllt yn y sir, efallai y bydd o ddiddordeb i chi bod gan Archifau Sir Ddinbych lawer o bethau fyddai’n gallu cyfoethogi profiad cerdded.

Mae ein mapiau hanesyddol o’r sir yn arbennig o ddefnyddiol oherwydd eu bod yn darparu ffenestr i’r gorffennol. Gallant roi’r cyfle i chi weld a oedd lle neu nodwedd benodol o’r dirwedd yn bodoli ar ddyddiad penodol, a chaniatáu i chi gyferbynnu’r olygfa bresennol â sut yr edrychai yn y gorffennol.

 

Map AO argraffiad cyntaf, Llandyrnog

Y gyfres hynaf o fapiau a gedwir yn Archifau Sir Ddinbych yw’r Mapiau Degwm, sy’n cynrychioli un o’r arolygon mapio systematig, ar raddfa fawr cyntaf yn Lloegr a Chymru. Fe’u cynhyrchwyd rhwng 1838 a 1850 o ganlyniad uniongyrchol i Ddeddf Cymudo’r Degwm 1836, a ddisodlodd y system hynafol o dalu mewn nwyddau â thaliad ariannol. Ynghyd â’r dosbarthiad, sy’n atodiad ysgrifenedig i’r map, maent yn cynnwys cyfoeth o wybodaeth gan gynnwys manylion yn ymwneud â pherchennog tir, tenantiaid, eiddo neu enwau caeau, aceri o dir a defnydd tir. Caiff bob map ei rannu fesul plwyf. Mapiau Arolwg Ordnans yw cydymaith ffyddlon selogion yr awyr agored yn y wlad hon erbyn hyn. Yma yn yr archifdy, mae gennym y 3 argraffiad cyntaf o Gyfres y Sir, a gynhyrchwyd rhwng y 1870au hwyr a’r 1920au. Mae rhain ar gael ar gais yn yr ystafell chwilio.

Yn ogystal â’n mapiau hanesyddol, mae gennym hefyd sawl llyfr cyhoeddedig ar y silffoedd yn ein hystafell chwilio, sydd hefyd yn gallu darparu gwybodaeth ddefnyddiol i gerddwyr. Yn arbennig, ‘The Drovers’ Roads of Wales’, gan Fay Godwin a Shirley Toulson. Am gannoedd o flynyddoedd cyn cyflwyno’r rheilffyrdd, roedd porthmyn yn gwneud bywoliaeth drwy gerdded gwartheg, defaid, moch a gwyddau o gadarnleoedd cefn gwlad Cymru i farchnadoedd mawr Lloegr. Mae’r llyfr hynod ddiddorol hwn yn ganllaw modern i’r llwybrau hanesyddol hyn, ac yn darparu mapiau a disgrifiadau manwl, gan eich galluogi i gerdded yn olion traed y werin bobl wydn hyn.

Roedd dau lwybr yn pasio drwy Sir Ddinbych. Roedd un llwybr tua’r gogledd yn anelu at Wrecsam a Chaer yn pasio drwy Ruthun, Llanarmon-Yn-Iâl a Llandegla. Roedd y llwybr arall yn teithio drwy ran ddeheuol y sir, yn mynd i mewn i Gorwen o’r Bala, a thrwy Fynyddoedd y Berwyn tua Llangollen.

Mae Shirley Toulson yn amlygu pwysigrwydd Corwen i’r Porthmyn, gan nodi mai dyma’r pwynt lle’r oedd llawer o lwybrau gogleddol y porthmyn yn cyfarfod wrth iddynt deithio tua’r dwyrain. Roedd y dref hefyd yn strategol bwysig i lwybr hanesyddol yr A5 o Lundain i Ddulyn, a oedd yn mynd drwy’r dref ar ei ffordd i Gaergybi. Mae tystiolaeth o hyn mewn Cyfeirlyfrau Masnach amrywiol sydd ar gael yn ein hystafell chwilio. Mae’r cofnodion Ffyrdd Tollborth (QSD/DT) sydd wedi’u cynnwys o fewn ein cofnodion Llysoedd Chwarter, yn dangos datblygiad y ffordd hon a llawer o ffyrdd eraill.

 

Datgloi’r Seilam – Lansio’r Catalog

Chwefror 7, 2018

O ganlyniad i’n prosiect Datgloi’r Seilam, sydd wedi ei ariannu gan Wellcome, rydym yn falch o gyhoeddi lansiad catalog dros dro ar gyfer rhan gyntaf casgliad Ysbyty Gogledd Cymru. Mae’r catalog dros dro hwn yn disodli’r rhestr bapur flaenorol. Yn y catalog, sy’n cynnwys dros 500 o eitemau, mae gwell disgrifiadau o’r eitemau a hefyd strwythur newydd a fydd yn ei gwneud yn haws i ddefnyddwyr ganfod cofnodion sy’n berthnasol i’w hymchwil. Gellir canfod y catalog dros dro yma (Cliciwch ar Edrych yn ôl Hierarchaeth i agor rhestr y catalog).

Catalog arlein Ysbyty Gogledd Cymru

Mae’r casgliad yn cynnwys cofnodion rheoli fel cofnodion ac adroddiadau blynyddol, cofnodion adeiladu gan gynnwys rhai sy’n ymwneud â sefydlu’r ysbyty, cofnodion ariannol gan gynnwys cyfrifon a chofnodion cleifion gan gynnwys pryd yr aethant i’r ysbyty a phryd y cawsant eu rhyddhau. Hefyd llyfrau achosion, cofnodion staff gan gynnwys llyfrau cyflogau a deunyddiau eraill gan gynnwys lluniau a deunydd wedi ei dorri o bapurau newydd.

Nodwch os gwelwch yn dda fod cofnodion cleifion a staff sy’n cynnwys gwybodaeth bersonol sensitif ar gau am rhwng 75 a 100 mlynedd o ganlyniad i reoliadau’r Gwasanaeth Iechyd.

Mae gwaith ar y gweill nawr i gatalogio ac ail-becynnu gweddill y casgliad, a bydd fersiwn derfynol y catalog a fydd yn cynnwys y cofnodion sydd wedi eu derbyn yn ddiweddarach, ar gael erbyn diwedd y prosiect yn 2019. Yn ychwanegol at hyn mae Swyddog Cymorth y Prosiect yn gweithio’n galed i ail-becynnu a gosod y gyfres ddiweddarach o ffeiliau’r claf mewn mynegai ac mae 2,100 eisoes wedi eu cwblhau.

Byddwn yn parhau i bostio diweddariadau rheolaidd ynglŷn â chynnydd y prosiect a manylion digwyddiadau ar ein blog a’n tudalennau Facebook.

Digwyddiadau yn Archifau Sir Ddinbych

Medi 26, 2012

Rydyn ni wedi cynnal sesiynau rhagarweiniol yn ddiweddar ar balaeograffeg, deall hen weithredoedd eiddo a hanes teuluol.  Cafwyd cynulliad da yn y sesiynau hyn ac roedd yr adborth a’r sylwadau a dderbyniwyd yn wirioneddol bositif.  Dyma beth oedd rhai o’n cyfranogwyr yn meddwl-

‘An excellent insight into a facinating subject. More please!’ (Cyflwyniad i ddeall hen wiethredoedd eiddo)

‘Very well presented, informative and interesting. More sessions please’ (Cyflwyniad i balaeograffeg)

‘Very helpful presentation! Clarified many questions I had about how to begin research’ (Hanes teuluol i ddechreuwyr)

Diolch i bawb a ddaeth yno a’r gobaith yw y byddwn yn cynnal mwy o’r digwyddiadau hyn yn y dyfodol.  Os oes gennych chi ddiddordeb mewn dod i weithdy neu drafodaeth fel hyn, cysylltwch â ni i roi gwybod, os gwelwch yn dda.  Mae manylion cyswllt ar gael ar y ddolen i’r ‘Gwasanaeth Archifau’ ar y dde >