Gofal dementia yn Ysbyty Gogledd Cymru

Mae’r wythnos hon yn wythnos Gweithredu ar gyfer Dementia. Cynhelir gan y Gymdeithas Alzheimer a’i nod yw dod â phobl, gweithleoedd, ysgolion a chymunedau ynghyd i gymryd camau a gwella bywydau pobl sy’n byw gyda dementia. Roedd staff fu’n gweithio ar y prosiect ‘Datgloi’r Seilam’ yn ystyried hwn fel cyfle i edrych ar y gofal dementia yn Ysbyty Gogledd Cymru.

Yn adroddiadau blynyddol cyntaf yr ysbyty (1850-1860), mae dementia yn cael ei restru fel un o’r pum prif ddiagnosis a roddir i gleifion. Ond roedd dementia yn golygu rhywbeth tra gwahanol yn y 19eg ganrif o’r hyn ydyw heddiw. Yn gyffredinol, roedd dementia yn derm ehangach a ddefnyddiwyd ar gyfer anhwylderau oedd yn effeithio ar yr ymennydd. Erbyn diwedd y 19eg ganrif, roedd y term wedi’i gyfyngu i’r sawl oedd wedi colli gallu gwybyddol (gallu’r ymennydd i brosesu, adalw a storio gwybodaeth).

Cafodd y dementia mwyaf cyffredin ei enwi ar ôl y seiciatrydd Almaenig, Alois Alzheimer yn 1910.  Yn 1906, cyhoeddodd Alzheimer, fu’n edrych ar ymennydd post-mortem pobl iau yr effeithiwyd arnynt, yr achos cyntaf, gwraig 50 oed gyda symptomau dementia. Yn dilyn ei marwolaeth, roedd Alzheimer wedi gweld yr arwyddion microsgopig sydd nawr yn cael eu hadnabod fel nodweddion y clefyd.

Ar ôl astudio nodiadau achos llond llaw o’r cleifion hynny wnaeth dderbyn diagnosis dementia yn ystod canol i ddiwedd y 19eg ganrif, mae yna rai symptomau sy’n gysylltiedig â’n dealltwriaeth fodern o dementia – mae rhai yn cael problemau gyda’u cof ac anawsterau gyda dealltwriaeth a meddwl.

Ffeil achos 1885, claf sydd wedi cael diagnosis o ddementia- 'I have seen Margaret Jones on two occasions...she sits with her hands clenched, stares in a vacant unmeaning way, cannot be made to answer questions and refuses to do any act required of her. She looks dejected and sullen'.

Ffeil achos 1885, claf sydd wedi cael diagnosis o ddementia- ‘I have seen Margaret Jones on two occasions…she sits with her hands clenched, stares in a vacant unmeaning way, cannot be made to answer questions and refuses to do any act required of her. She looks dejected and sullen’.

Ffeil achos 1885, claf sydd wedi cael diagnosis o ddementia

Ffeil achos 1885, claf sydd wedi cael diagnosis o ddementia

O’r 25,000 o ffeiliau cleifion ar ôl 1948 a restrir hyd yn hyn, roedd 1700 wedi derbyn diagnosis o ryw ffurf o dementia rhwng 1948 a 1995. Roedd yn cael ei ddisgrifio fel Dementia, gorddryswch cyn heneiddio, gorddryswch henaint, dementia ôl-gnawdnychiad, dementia cynnar, dementia organig, dementia cronig, dementia arteriosglerotig, clefyd Alzheimer, clefyd Huntington, corea Huntington a chlefyd Parkinson. Heddiw, mae’r nifer wedi cynyddu’n sylweddol, mae’r gymdeithas Alzheimer yn rhagweld erbyn 2021, y bydd 1 miliwn o bobl yn y DU yn byw gyda’r cyflwr. Efallai bod hyn oherwydd y ffaith ein bod yn byw’n hŷn, ac yn rhannol am fod gennym well dealltwriaeth o’r cyflwr gan arwain at fwy o ddiagnosis.

Gan nad oedd ac nad oes triniaeth ar gyfer dementia, roedd cleifion yn mynd i’r ysbyty yn bennaf i helpu i liniaru symptomau’r cyflwr ac yn aml roeddent yn derbyn meddyginiaeth gwrthiselyddion. Fodd bynnag, mae yna hefyd dystiolaeth bod cleifion yn mynd i’r ysbyty am arhosiad byr i’w gofalwyr gael seibiant oeddent wir ei angen, wrth i’r clefyd fynd yn fwy a mwy anodd i’w reoli. Mae hefyd yn amlwg o astudio’r ffeiliau hyn, ei bod yn brin iawn i gleifion gyda’r cyflwr dderbyn triniaeth Electro Dirdynnol.

Ffeil claf ar ôl 1948 gyda diagnosis o ddementia

Ffeil claf ar ôl 1948 gyda diagnosis o ddementia

Mae’r maes gofal dementia wedi newid y tu hwnt i adnabyddiaeth hyd yn oed yn y 25 mlynedd diwethaf ers cau’r ysbyty. Mae hyn yn rhannol oherwydd y nifer o bobl y mae dementia wedi effeithio ar eu bywydau erbyn hyn. Hefyd, bu llawer llai o sôn amdano yn ei rinwedd ei hun, fel y mae heddiw, gan y tybiwyd ei fod yn gyflwr a effeithiodd ar bobl hyn mewn gofal seiciatrig. Wrth gwrs, rydym yn gwybod heddiw nad yw dementia yn effeithio ar bobl hŷn yn unig, mae’r Gymdeithas Alzheimer yn datgan fod 40,000 o bobl o dan 65 oed yn y DU nawr yn byw gyda dechrau dementia.

Yn dilyn cwrs diweddar i fod yn Gyfeillion Dementia, roedd staff Archifau Sir Ddinbych wedi dysgu bod yna 5 prif fath o ddementia heddiw, y mwyaf cyffredin yw Alzheimer ond mae clefydau hefyd yn cynnwys dementia fasgwlar, dementia Lewy, chlefyd Pick a dementia blaen dementia clustennau blaen ac arleisiol. Mae bod yn Gyfaill Dementia yn golygu dysgu mwy am ddementia, rhoi eich hun yn esgidiau rhywun sy’n byw gyda’r cyflwr, a throi eich dealltwriaeth yn weithred.

Yn ffodus, mae’n cael ei drafod a’i gydnabod heddiw, diolch i waith y gymdeithas Alzheimer sy’n codi ymwybyddiaeth o’r cyflwr. Gadewch i ni obeithio gydag ymchwil parhaus a datblygiadau meddygol y gellir dod o hyd i driniaeth ar gyfer y cyflwr yn y dyfodol agos.

Ffrindiau Dementia

Oherwydd rheoliadau’r GIG, ni fydd cofnodion cleifion sy’n cynnwys gwybodaeth bersonol sensitif ar gael i’r cyhoedd am 100 mlynedd. Efallai y bydd y cofnodion hyn ar gael i ymchwilwyr sy’n perthyn i sefydliad academaidd ar gais. Os oes gennych chi ddiddordeb mewn defnyddio casgliad Ysbyty Gogledd Cymru ar gyfer gwaith ymchwil academaidd, cysylltwch â ni.

Mwy o wybodaeth am fod yn gyfaill dementia ar gael yma.

Mwy o wybodaeth am y gymdeithas Alzheimer ar gael yma.

Rhian Evans- Swyddog Cefnogi Prosiect ‘Datgloi’r Seilam’

 

Tagiau: , , ,

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

Connecting to %s


%d bloggers like this: