Archwilio’r Seilam: Llyfrau Achosion Cleifion

Mae casgliad o gofnodion o Ysbyty Gogledd Cymru a gedwir yn Archifau Sir Ddinbych yn un o’r enghreifftiau mwyaf cynhwysfawr o gofnodion seilam y wlad. Mae’r casgliad yn cynnwys cofnodion gweinyddol megis adroddiadau blynyddol a chofnodion cyfarfodydd, cofnodion ariannol megis cyfrifon blynyddol a chyfriflyfrau, a chasgliad rhyfeddol o gofnodion cleifion. Ymysg y cofnodion cleifion, un o’r ffynonellau gwybodaeth mwyaf manwl yw llyfrau achosion cleifion sy’n rhoi cyfoeth o fanylion am unigolion cyn ac yn ystod eu arhosiad yn yr ysbyty.

Nodiadau Achos

Nodiadau Achos

O dan y Ddeddf dros Reoleiddio Gofal a Thriniaeth i Wallgofiaid 1845, daeth yn orfodol cadw llyfrau achosion cleifion. Cafodd rheolau a gorchmynion yn rhagnodi fformat y cofnodion hyn eu gosod allan gan y Comisiynwyr Gwallgofrwydd. Hyd 1875 roedd y llyfrau achosion a ddefnyddiwyd yn Ysbyty Gogledd Cymru yn amrywio o ran lefel y manylion yr oeddent yn eu cynnwys am bob claf, ac ychydig iawn o wybodaeth oedd ar gael am gyflwr y claf cyn iddo/iddi gyrraedd yr ysbyty.

Yn dilyn hunanladdiad claf benywaidd, mae adroddiad blynyddol 1873 yn datgelu fod Pwyllgor Ymwelwyr y seilam wedi sylweddoli pa mor bwysig oedd cofnodi hanes blaenorol pob claf a “gorchmynnodd fod Swyddog Meddygol yn rhoi holl ffeithiau a manylion achos pob un claf mewn llyfr” (cyfeirnod HD-1/4). Cymeradwyodd y Comisiynwyr Gwallgofrwydd fath newydd o lyfr achosion a ddaeth i rym yn y seilam yn 1875 a sicrhaodd hynny fod gwybodaeth gefndirol fanwl yn cael ei chasglu am bob claf.

O 1875 tan i’r Gwasanaeth Iechyd Gwladol gael ei ffurfio yn 1948, parhawyd i gynnwys yr un math o wybodaeth yn llyfrau achosion y cleifion. Roedd pob cofnod yn y llyfrau achosion yn cael eu rhannu’n ddwy ran. Roedd y cyntaf yn cynnwys gwybodaeth bersonol a chefndirol am bob claf ac asesiad o gyflwr meddyliol y claf pan gyrhaeddodd.

Os edrychwn ar un o’r nodiadau achos (cyfeirnod HD-1/337) fel enghraifft, o’r rhan hon gallwn weld fod Margery Baynton yn byw yn Ninbych. Roedd yn arfer cadw tafarn a dim ond 24 oed oedd hi pan ddaeth i’r seilam ar 16 Awst 1889 yn dioddef o’r hyn a ddisgrifiwyd fel gwallgofrwydd enbyd. Datgelodd y nodiadau fod Margery wedi ceisio lladd ei hun ac mewn asesiad a gynhaliwyd ar y pryd gwelwyd ei bod yn “dweud ei bod yn cael ei dilyn gan bobl sydd eisiau ei thorri’n ddarnau, cafodd ei meddiannu gan y Diafol a’i gorfododd i dorri ei gwddf y bore ‘ma”. Mae’r wybodaeth gefndirol a gasglwyd yn datgelu fod Margery wedi cael ei gadael yn weddw yn ddiweddar a bod ganddi ddau o blant. Disgrifiwyd ei bod wedi “datblygu arferion meddwdod” a bod y trawiad hwn wedi digwydd o ganlyniad i adroddiadau drwg amdani gan deulu ei gŵr o gamdriniaeth, a’u bod wedi ei chyhuddo o achosi marwolaeth ei gŵr”.

Mae rhan gyntaf y nodiadau achos yn dangos manylion personol a gwybodaeth gefndirol y cleifion.

Mae rhan gyntaf y nodiadau achos yn dangos manylion personol a gwybodaeth gefndirol y cleifion

Mae ail ran y nodiadau achos yn adrodd am gynnydd y cleifion a ysgrifennir ar adegau amrywiol yn ystod eu arhosiad. Yn ystod ei dyddiau cyntaf yn y seilam, ceisiodd Margery anafu ei hun ac “ni fyddai’n cymryd unrhyw fwyd gan ei fod yn wenwynig ac mae’n datgan ei bod yn dymuno marw er mwyn cael ymuno â’i gŵr”. Ar 10 Chwefror 1890 disgrifir fod Margery yn “gweithio yn y ceginau ac yn gwella’n barhaus. Yn eithaf rhesymegol ym mhob ffordd ac yn edrych ymlaen at gael ei rhyddhau o’r ysbyty”. Mae’r nodiadau’n datgelu fod Margery yn bwriadu mynd i Lerpwl i fyw gyda’i modryb. Ar ôl ychydig dros chwe mis yn y seilam cafodd Margery ei rhyddhau.

Mae ail ran y nodiadau achos yn cynnwys adroddiadau am gynnydd y claf

Mae ail ran y nodiadau achos yn cynnwys adroddiadau am gynnydd y claf

Yn ogystal â chyfoeth o wybodaeth a geir yn y ddwy ran, mae rhai nodiadau achosion hefyd yn cynnwys atodiadau fel rhybudd o farwolaeth a gohebiaeth gan berthnasau ac ymarferwyr meddygol.

Er mwyn diogelu’r wybodaeth bersonol a roddir yn y llyfrau achosion hyn, mae cofnodion sy’n llai na 100 oed yn gaeedig oherwydd rheoliadau cyfrinachedd cleifion y GIG.

Tagiau: , ,

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

Connecting to %s


%d bloggers like this: